Əlaqəli yazılar

ST14: Puasson paylanması və Riyazi gözləmə

1

Puasson paylanması

Fransız riyaziyyatçısı Simeon D.Poisson tərəfindən ortaya qoyulmuşdur. Müəyyən bir dövr üzrə ehtimal verildiyi halda, növbəti dövr üzrə ehtimalın tapılması məqsədilə istifadə edilir. Misal, bir ərazi üzrə bu ay ərzində nəçə dəfə maşın qəzası olduğu bilinir. Növbəti ay bu ərazi üzrə iki qəzanın baş verməsi ehtimalı Puasson paylanma ilə tapılır. Aşağıdakı düsturla hesablanır:

2

Riyazi gözləmə (Ortalama):

3

Dispersiya:

4

Standart kənarlaşma:

5

Misal: aparılan bir anket sorğusunun nəticəsinə görə 18-24 arası yaş qurupundakı istehlakçıların ayda ortalama 6.9 dəfə alışveriş etdikləri müəyyən edilmişdir. 18-24 yaş qrupundakı istehlakçıların ayda 5 dəfə alışverişə çıxmaları ehtimalı nədir?

Məsələdə ortalama alışveriş sayı (6.9) və ehtimalı soruşulan alışveriş sayı (5) verilmişdir. Bunlara əsaslanaraq, Puasson paylanmadan istifadə edərək ehtimalı hesablayaq:

6

Misal: X bankının Y filialında gündəlik əsasda ortalama iki yeni cari hesab açılır. Verilən bir gündə,

  • 6 yeni hesab
  • Maksimum 3 yeni hesab
  • Ən azı 7 yeni hesabın açılma ehtimalı?

111

7

Geometrik paylanma:

Sonlu sayda topludan evəz etmə olmadan aparılan seçmə zamanı ehtimalın hesablanmasında istifadə edilir. Misal, bir torbadan yerinə qaytarılmaması şərtilə çəkilən şarların ehtimalının hesablaması. Burada torbada olan şarlar sonlu sayıda topludur. Əgər çəkilən şar torbaya qaytarılmırsa, növbəti şarın ehtimalı dəyişəcəkdir. Yəni, Geometrik paylanma sınaqlar bir-birindən asılıdır. Amma Binomial paylanmada, sonlu sayda olan topluda sınaq aparılırdığı zaman, sınaqların nəticəsi bir-birinə təsir etməsin deyə əvəz etmədən istifadə edilir. Yəni, Binomial paylanmada torbadan çıxarılan şarlar geri qaytarılır və ehtimallar dəyişmir. Geometrik paylanma aşağıdakı düsturla hesablanır:

8

9

Riyazi gözləmə (Ortalama):

10

Standart kənarlaşma:

11

Misal: Deyək ki, torbada 10 dənə şar var və bu şarlardan 4 dənəsi qırmızıdır. Fərz edək ki, torbadan 3 dənə şar seçiləcək və seçiləcək bu şarlardan 2-sinin qırmızı olma ehtimalı nədir?

12

Seçilmiş 3 şardan 2-nin qırmızı olma ehtimalı 30%-dir.

13


Buradaykən, Sizdən kiçik bir xahişimiz var. Bildiyiniz kimi, biz – “INNAB” komandası olaraq ana dilində peşəkar inkişafı təmin etmək məqsədi ilə məzmun (kontent) yaratmaqla da məşğuluq. İşinə məsuliyyətlə və həvəslə yanaşan komandamız bu işi təmənnasız şəkildə yerinə yetirir. Komandamız məzmunlarımızın daha çox insanların izləməsini görüb daha da motivasiya olur. Bu işdə sizin də dəstəyinizə ehtiyacımız var. Bu postu paylaşmaqla, həmçinin hər baxıb bəyəndiyiniz videoları, məqalələri daha çox insana tövsiyyə etməklə, youtube kanalımıza, bloqumuza, facebook/linkedin/instagram səhifəmizə abunə olmaqla həm bizi motivə edə, həm də peşəkar inkişafınız üçün zəmin yarada bilərsiniz.